Zdjęcia na stronę:
własne czy stockowe?

Własne zdjęcia czy stockowe: co wybrać

Zdjęcia na stronie firmowej mają dwa zadania: pokazać, jak wygląda to, co klient kupuje, i sprawić, że strona jest przyjemna w odbiorze. Do pierwszego nadają się wyłącznie prawdziwe zdjęcia. Do drugiego — także dobrze dobrane zdjęcia stockowe i grafiki.

Klienci szybko rozpoznają zdjęcia z banku: uśmiechnięty konsultant ze słuchawką, uścisk dłoni nad biurkiem, zespół w idealnie wyprasowanych koszulach. Takie obrazy niczego nie dowodzą, a to samo zdjęcie może się pojawić na stronie konkurencji. Jedno prawdziwe zdjęcie Twojego warsztatu, gabinetu czy ekipy przy pracy powie więcej niż pięć stockowych.

W praktyce najlepiej działa połączenie: prawdziwe zdjęcia tam, gdzie klient ocenia Twoją pracę i ludzi, a stock lub grafika tam, gdzie potrzebne jest tło albo ilustracja.

Co sfotografować w swojej firmie

Zanim zaczniesz robić zdjęcia, spisz listę ujęć i miejsc na stronie, w których się pojawią. Najczęściej przydają się:

• Ludzie przy pracy — nie pozowani, tylko w trakcie zwykłych czynności.
• Portret właściciela lub zespołu do sekcji o firmie. Klient chce wiedzieć, z kim będzie rozmawiał.
• Miejsce — wnętrze, ale też wejście od ulicy, które ułatwia trafienie na miejsce.
• Efekty pracy — realizacje, a gdy to ma sens, zestawienie „przed i po”.
• Narzędzia, materiały i detale, które pokazują staranność.

Dobre zdjęcia zrobisz telefonem, jeśli pamiętasz o kilku zasadach. Fotografuj przy dziennym świetle, najlepiej przy oknie, a nie pod lampą sufitową. Uporządkuj tło. Nie używaj cyfrowego zoomu — lepiej podejść bliżej. Do szerokich sekcji rób zdjęcia w poziomie i zostaw trochę wolnego miejsca, na którym zmieści się tekst. Zrób kilka wersji każdego ujęcia: wybór przy biurku jest łatwiejszy niż powtórka.

Jeśli fotografujesz efekty pracy u klienta, na przykład wyremontowane mieszkanie, zapytaj go o zgodę na publikację. Ktoś może nie chcieć, żeby wnętrze jego domu było widoczne w internecie, nawet jeśli na zdjęciu nie ma ludzi.

Sesja z fotografem: przygotowanie i umowa

Sesja z fotografem ma sens, gdy potrzebujesz spójnego zestawu zdjęć na stronę główną, do podstron usług i do sekcji o firmie. Żeby dzień zdjęciowy nie skończył się setką ładnych, ale nieprzydatnych kadrów, przekaż fotografowi:

• listę ujęć z informacją, gdzie każde zdjęcie się pojawi,
• potrzebne proporcje — szerokie kadry do nagłówków, pionowe na telefon, kwadratowe do mediów społecznościowych,
• kolory i charakter marki, żeby zdjęcia pasowały do strony,
• listę osób, które będą fotografowane, wraz z potwierdzeniem, że zgadzają się na publikację.

Równie ważna jest umowa. Zdjęcie jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego, a prawa do niego ma fotograf, dopóki nie udzieli Ci licencji albo nie przeniesie praw. Umowa powinna wymieniać pola eksploatacji, czyli sposoby korzystania: publikację w internecie, w mediach społecznościowych, w reklamach, w druku. Zarówno licencja, jak i przeniesienie praw obejmują tylko pola wyraźnie w nich wymienione.

Dwie rzeczy, o których łatwo zapomnieć:

• Czas licencji. Jeśli umowa nie stanowi inaczej, licencja uprawnia do korzystania z utworu przez pięć lat, na terytorium państwa, w którym licencjobiorca ma siedzibę. Jeśli chcesz używać zdjęć dłużej, wpisz to do umowy.
• Forma pisemna. Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych i licencja wyłączna wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Ustne „możesz używać” nie wystarczy, gdy chcesz mieć wyłączność.

Ustal też, czy fotograf może pokazać zdjęcia w swoim portfolio. Czym różni się licencja od przeniesienia praw, wyjaśniam szerzej w artykule o prawach autorskich do strony internetowej.

Zdjęcia stockowe: licencja to nie formalność

Kupując zdjęcie w banku zdjęć, nie kupujesz zdjęcia, tylko licencję na określony sposób korzystania z niego. Określenie „royalty free” oznacza zwykle, że płacisz raz i nie rozliczasz się za każde użycie — a nie, że możesz zrobić ze zdjęciem wszystko.

W licencjach banków zdjęć często powtarzają się takie ograniczenia:

• „Tylko do użytku redakcyjnego” (editorial use only) — takiego zdjęcia nie wolno użyć w reklamie ani do promocji firmy.
• Zakaz użycia w logo lub znaku towarowym.
• Ograniczenia dotyczące osób na zdjęciach — na przykład zakaz pokazywania modela w kontekście, który mógłby mu zaszkodzić, jak choroba czy kłopoty finansowe.
• Limity nakładu w druku albo liczby odbiorców.
• Obowiązek podpisania autora przy części darmowych zdjęć.

Darmowe serwisy ze zdjęciami też mają swoje licencje i warto je przeczytać. Przy licencjach Creative Commons zwróć uwagę na oznaczenia: BY oznacza obowiązek podania autora, a NC wyklucza użycie komercyjne — a strona firmowa jest użyciem komercyjnym.

Zachowaj dowód licencji: fakturę, plik licencji albo zrzut strony z warunkami i datą pobrania. Jeśli za kilka lat ktoś zapyta o prawo do zdjęcia, odpowiedź zajmie minutę.

I zasada uczciwości: zdjęcie stockowe nie powinno udawać Twojego zespołu, biura ani realizacji. Jako tło albo ilustracja artykułu — tak. Jako „nasza ekipa” — nie.

Zdjęcie z Google, od producenta, od znajomego

Zdjęcie znalezione w wyszukiwarce grafik nie jest „do wzięcia”. Wyszukiwarka tylko pokazuje obrazy z innych stron, a prawa do nich mają ich autorzy. Jeśli opublikujesz cudze zdjęcie bez zgody, uprawniony może żądać m.in. zaniechania naruszenia, usunięcia jego skutków i naprawienia szkody — na przykład przez zapłatę kwoty odpowiadającej dwukrotności wynagrodzenia, które należałoby się za licencję.

Kilka sytuacji, które zdarzają się często:

• Zdjęcia od producenta lub dostawcy. Wielu producentów udostępnia materiały partnerom handlowym, ale na swoich zasadach. Sprawdź warunki albo poproś o zgodę na piśmie — nawet mailowo.
• Zdjęcia od znajomego. Zgoda „na słowo” jest lepsza niż nic, ale krótka pisemna licencja z wymienionymi sposobami korzystania oszczędzi nieporozumień, gdyby relacje się zmieniły.
• Zdjęcia zrobione przez pracownika. Jeśli fotografowanie należy do jego obowiązków, pracodawca nabywa autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę. Gdy zdjęcia powstały „przy okazji”, lepiej ustalić to osobno.
• Zdjęcia z poprzedniej strony. Jeśli przygotowała je agencja, sprawdź w umowie, czy możesz ich używać na nowej stronie.

Wizerunek pracowników i klientów

Prawa do zdjęcia to jedno, a zgoda osób, które na nim widać, to drugie. Zgodnie z art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Wyjątki są wąskie: zgoda nie jest potrzebna, gdy osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie (chyba że wyraźnie zastrzegła inaczej), gdy chodzi o osobę powszechnie znaną sfotografowaną w związku z pełnieniem funkcji publicznych albo gdy ktoś jest jedynie szczegółem całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza.

Zdjęcie zespołu na stronie firmowej nie mieści się w tych wyjątkach. Wizerunek to również dane osobowe, a Urząd Ochrony Danych Osobowych w poradniku dla pracodawców wskazuje, że publikacja wizerunku pracownika na stronie internetowej wymaga jego dobrowolnej zgody. Odmowa albo wycofanie zgody nie może być podstawą niekorzystnego traktowania pracownika.

W praktyce:

• poproś o zgodę na piśmie lub mailowo i określ, których zdjęć dotyczy, gdzie się pojawią (strona, media społecznościowe, druk) i jak można ją wycofać,
• przechowuj zgody razem ze zdjęciami,
• przygotuj się na to, że ktoś zgodę wycofa albo odejdzie z firmy — strona powinna dać się łatwo zaktualizować,
• klientów widocznych na zdjęciach z wydarzeń czy z lokalu również pytaj o zgodę, a w przypadku dzieci — ich rodziców lub opiekunów.

To informacja ogólna, nie porada prawna. W nietypowych sytuacjach, na przykład przy kampanii reklamowej z udziałem pracowników, warto skonsultować treść zgód z prawnikiem.

Obrazy z AI: kiedy tak, kiedy nie

Narzędzia AI potrafią wygenerować ładne tło albo ilustrację do artykułu. Tam, gdzie obraz pełni rolę dekoracji, mogą zastąpić stock. Kilka zastrzeżeń:

• Sprawdź regulamin narzędzia — czy pozwala na użycie komercyjne i na jakich warunkach.
• Status prawny obrazów generowanych przez AI nie jest w pełni przesądzony. Nie zakładaj, że masz do nich wyłączne prawa i że nikt inny nie użyje podobnego obrazu.
• Nie generuj wizerunków prawdziwych osób, cudzych logotypów ani obrazów naśladujących konkretne, rozpoznawalne dzieła.
• Nie pokazuj grafik z AI jako realizacji, zespołu czy produktu. Klient ma prawo zakładać, że to, co widzi w portfolio, naprawdę zrobiłeś.

Jakość i pliki: ostre zdjęcie, szybka strona

Zdjęcie prosto z aparatu albo telefonu waży często kilka megabajtów i ma wymiary znacznie większe, niż potrzeba. Na stronie oznacza to wolne ładowanie, szczególnie na telefonie. Przed publikacją:

• Dopasuj wymiary do miejsca. Zdjęcie na całą szerokość ekranu potrzebuje innych wymiarów niż miniatura w sekcji realizacji. Orientacyjnie: szerokiemu zdjęciu w nagłówku zwykle wystarczy około 2000 pikseli szerokości, mniejszym kadrom — kilkaset.
• Wybierz nowoczesny format. WebP i AVIF dają zwykle mniejsze pliki niż JPEG przy podobnej jakości. Logo i ikony najlepiej zapisać jako SVG.
• Przygotuj kilka rozmiarów. Telefon nie powinien pobierać tej samej wersji zdjęcia co duży monitor.
• Opisz zdjęcie w tekście alternatywnym. Krótko i rzeczowo, co na nim widać, na przykład „Łazienka po remoncie: prysznic bez brodzika i szare płytki na ścianach”. Bez listy słów kluczowych.
• Nadaj plikom czytelne nazwy, na przykład „remont-lazienki-poznan.webp” zamiast „IMG_4021.jpg”.
• Sprawdź kadrowanie na telefonie. Szerokie zdjęcie przycięte do pionowego ekranu potrafi uciąć twarz albo najważniejszy fragment.

Jeśli prowadzisz sklep, tłom, formatom i pracy z fotografem przy produktach poświęciłem osobny tekst o zdjęciach produktowych.

W stronach, które wykonuję, lżejsze obrazy są częścią pracy nad szybkością — mniejsze wersje i nowoczesne formaty przygotowuję przy wdrożeniu. Przy stronie od zera (od 5 990 zł netto) pomagam też w doborze zdjęć: wykorzystuję materiały za zgodą właściciela, organizuję sesję albo dobieram legalne zdjęcia stockowe.